امروز

شنبه ۲۸ فروردین ۱۴۰۰

کرسی آزاداندیشی با عنوان " حکمرانی اسلامی در تجربه ی جمهوری اسلامی ایران" در تاریخ 23ام بهمن ماه 99 به همّت معاونت فرهنگی و اجتماعی دانشگاه ارومیه ویژه ی اساتید دانشگاه های ارومیه برگزار شد.

حکمرانی اسلامی در تاریخ تشیّع یک مطلع شکوهمند است.

حجت الاسلام و المسلمین کریم جباری، مدیر فرهنگی و اجتماعی دانشگاه ارومیه با اعلام مطلب فوق افزود: هیچ نگرش سیاسی، مکتبی و هیچ فلسفه ای نمی تواند بدون نگاه به سیاست و حکومت برای خود برنامه ای طراحی کند. این طور نیست که ما سیاست و حکومت را نادیده بگیریم یا حذف کنیم یا از متن زندگی به حاشیه بکشانیم.

وی ادامه داد: سیاست در واقع مدیریت و برنامه ریزی است برای اداره امور زندگی مردم در عرصه ی اجتماعی که در نگرش دینی و قرآنی هم بخش مهمی از تدبیر معاش، معاد و برنامه ریزی برای سعادت دنیوی و اخروی انسنها به دین و سیاست مربوط می شود که این نگرش در قرآن کریم هم در اشاره به حضرت داوود ذکر شده است.

جباری گفت: در طی تاریخ به جز صدر اسلام و مقطع کوتاهی از دوران حکومت امام علی (ع) و مقطعی از دوران امام حسن مجتبی (ع) که با گرفتاریهای زیادی همراه بود متأسفانه ما تحت عنوان حکومت دینی نداشتیم البته در تمام حکّام تاریخ ادعا می کردند که تحت عنوان اسلام و خلیفه ی رسول خدا حکومت می کنند ولی طبق شاخصهای قرآنی و سیره ی رسول اکرم (ص) نبوده، و فقها فرصتی برای نظریه پردازی در حکومت و یا تاثیرگذاری و تصمیم گیری نداشتند.

مدیر فرهنگی و اجتماعی دانشگاه یادآور شد: برای نخستین بار این فرصت در انقلاب اسلامی ایران که با اندیشه های امام خمینی (ره) البته نه فقط زمان انقلاب بلکه سالها قبل از پیروزی انقلاب در نجف و حتی قبل از آن در حوزه ها در کنار بحث زکات و مباحث فقهی زمینه ی سیاسی آنها مطرح شد که امام خمینی (ره) در کتاب ولایت فقیه دلایل فراوانی برای تشکیل و برپایی حکومت ذکر می کنند.

وی خاطرنشان کرد: اجرای مباحثی مثل امر به معروف و نهی از منکر بدون قدرت اجتماعی و سیاسی ممکن نیست یا اجرای برخی از دستورات دینی از جمله اجرای حدود و خودکفایی مسلمین بدون داشتن یک نظریه جامع سیاسی و قدرت و توانمندی سیاسی تحقق نمی یابد.

حجت الاسلام و السلمین جباری با اظهار تأسف از اینکه برخی فکر می کنند اسلام فاقد نگرش سیاسی است و دین صرفاً یک نگرش شخصی و دینی است، ادامه داد: این افکار با قرآن و سیره ی انبیا سازگار نیست هر چند متدیّنین در حاشیه بودند و زمینه ی آن در طی تاریخ فراهم نبود امّا با طرح اندیشه های سیاسی و اجتماعی که عمده ترین آنها از امام خمینی (ره) آغاز شد انقلاب شکوهمند اسلامیمان صورت گرفت که توانست مجموعه ای از اندیشه ها و نظریه ها را نه تنها در کشور ما بلکه در سطح منطقه و دنیا مطرح کند که دین می تواند در سیاست، زندگی مردم و خلق برنامه برای انسانها تأثیرگذار باشد.

وی افزود: این تجربه در طی تاریخ تجربه ی مهمی بود هر چند در دوره های گذشته همچون دوره ی صفویه و قاجاریه یا قبل از آن، فقها در بخشی از قسمتها بصورت محدود مثل قضاوت یا گاهی به نمایندگی از سلاطین و حاکمان حضور داشتند اما به شکل تأثیرگذار که طراح نگرشهای فقهی و سیاسی باشند نبود و این امر فقط در جمهوری اسلامی اتفاق افتاد که هدف از این کرسی آزاداندیشی نیز بررسی فرآیند این حکمرانی و ره آورد آن است.

حجت الاسلام و المسلمین دکتر نجف لک زایی، استادتمام و پژوهشگر برتر کشور و رئیس پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی نیز در ادامه جلسه به عنوان نظریه پرداز این کرسی که با حضور 95 نفر از اساتید دانشگاه های ارومیه و تعداد 20 نفر عضو فعال به عنوان مشارکت کنندگان در مباحث نام نویسی و برپا شده بود حضور یافته و سخنان خود را با مفهوم حکمرانی چنین آغاز نمودند: بحث حکمرانی پس از تأسیس دولت مطرح می شود انقلاب اسلامی در 22 بهمن 57 با اتکاء به رأی و حضور مردم در سرنوشت خودشان به عنوان دولت جمهوری مبتنی بر نظریه ی مردم سالاری دینی و به تعبیر دیگر حکومت اسلامی در ایران اتفاق افتاد.

دکتر لک زایی همچنین گفت: چون حکمرانی در حوزه ی سیاست اتفاق می افتد و این حوزه نیز شامل دو دایره است یکی فعل سیاسی و یکی دانش سیاسی (البته با تکیه بر نظریه رایج در این چارچوب) که در بررسی فعل سیاسی دو نوع پرسش مطرح می شود یکی فعل سیاسی معطوفِ تحقق چه هدف یا اهدافی است و پرسش دوم این که فعالان فعل سیاسی برای تحقق آن هدف یا اهداف از چه ابزاری استفاده می کنند.

وی ادامه داد: ابزار همان قدرت است که در قالب دولت متجلّی می شود، حال پرسش اول مطرح می شود که دولت با این ابزار قصد دارد چه کند؟ این همان هدف فعل سیاسی است مثل زمانی که ما در انقلاب شرکت کردیم؛ انقلاب فعل سیاسی بود. از این حضور هدفی داشتیم همان طور که در شعارهایمان گفتیم استقلال و آزادی.

حکمرانی فرآیندی است که براساس ابزار قدرت به تحقق هدف یا اهداف از قبل تعیین شده می پردازد.

حجت الاسلام و المسلمین لک زایی با عنوان این مطلب گفت: الگوی حرکت و مسیر حرکت بهترین مثال برای این مورد است. وقتی حرکتی سیاسی محقق می شود یعنی کارهایی انجام می شود که نوعی حرکت سیاسی است.

لک زایی در ادامه به 6 رّکن در حرکت سیاسی پرداخت و اظهار داشت: مبدأ (شروع حرکت)، مقصد (هدف یا اهداف قابل تحقق)، متحرّکها (از جمله دولت، نهادهای مدنی، احزاب، رسانه ها، دانشگاه ها، مردم و همه ی آنهایی که در تحقق اهداف این حرکت سهیم هستند)، محرّکها (آن چیزهایی که متحرّکها را به حرکت در می آورند)، زمان و مکان تحقق حکمرانی به عنوان ارکان یک حرکت سیاسی مطرح است.

وی افزود: امروزه در دنیا از دو نوع پارادایم صحبت می شود یکی پارادایم متعالی که ما را به سعادت دنیا و آخرت می رساند و در حکمرانی اسلامی نیز این دیدگاه مطرح است و دوم پارادایم مُتدانی یعنی دنیاگرا که نگاهش فقط به دنیا است و اقسام زیادی دارد.

لک زایی در بخش دیگری از سخنان خود گفت: وقتی حکمرانی در بحث هدف مطرح می شود به عنوان ابزاری برای توسعه و پیشرفت در نظر گرفته می شود؛ وقتی از تجربه ی جمهوری اسلامی سخن می گوییم منظور این است که چه مقدار از اهدافی که در قانون اساسی مطرح شده و در قوانین جاری متجلّی شده محقق شده است.

رئیس پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی آخرین نکته در بحث حکمرانی کرسی آزاداندیشی را به بررسی اسناد مربوط به حکمرانی در تجربه ی جمهوری اسلامی اختصاص داد و در این راستا  اظهار کرد: این اسناد اهداف راهبردی را در ایران مشخص می کند از جمله سند چشم انداز 20 ساله، الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت یا بیانیه ی گام دوم انقلاب اسلامی که مبتنی بر علم حکمرانی است و هدف کلان انقلاب اسلامی را به عنوان تمدن نوین جمهوری اسلامی بیان می کند و ساز و کارهای لازم برای تحقق این هدف را پیش بینی می کند.

وی به 7 بند بخش پایانی سند گام دوم انقلاب اشاره و بحث علم و پژوهش، اخلاق و معنویت، اقتصاد، عدالت، مبارزه با فساد، استقلال و آزادی، روابط خارجی، عزّت ملّی، مرزرانی با دشمن و سبک زندگی اسلامی را از جمله مباحث تفصیلی این سند بشمرد.

اساتید حاضر در جلسه نیز با طرح سوالات و بیان نظریات خود به شور این محفل علمی و انقلابی افزودند.

عوامل پیشرفت و موانع ضعف انقلاب، تربیت مدیران، حضور فرهیختگان به عنوان محرّک، کم کاری و ضعف احزاب در تربیت مدیران و ارائه برنامه های جامع حکمرانی از جمله موارد مطرح شده از سوی اساتید در این کرسی آزاد اندیشی بود.

این کرسی آزاداندیشی بسیار پرشور و با استقبال کم نظیری همراه بود و مقرر شد با برنامه ریزی هدفمند معاونت فرهنگی و اجتماعی دانشگاه ارومیه این سلسله کرسی ها با شور و حال بسیار بیشتری تداوم یابد.